Wat is OSAS
OSAS is een verstoring van de slaap die wordt veroorzaakt door vernauwing(en) van de bovenste luchtwegen. De typische OSAS-patiënt heeft overgewicht, snurkt luid, waarbij door de partner vaak ademstilstanden worden waargenomen. Hoewel de patiënt ogenschijnlijk goed slaapt, is hij overdag moe. De slaapstoornis kan met ochtendhoofdpijn en dutjes overdag gepaard gaan.
Snurkgeluiden zijn het gevolg van vibraties van de weke delen van de farynx, zoals het palatum molle, de uvula en de farynxwanden. Snurken is het teken dat de bovenste luchtwegen in het gebied van de farynx vernauwd zijn. Indien snurken niet gepaard gaat met ademstops of overmatige slaperigheid spreekt men van primair snurken. Snurkgeluiden kunnen sociale relaties zeer nadelig beïnvloeden. Er is dan sprake van sociaal storend of sociaal onacceptabel snurken.
OSAS ontstaat doordat de bovenste luchtweg tijdens de slaap tijdelijk deels of volledig wordt afgesloten. Als gevolg hiervan treedt er een gedeeltelijke of volledige ademhalingsstilstand op (resp. hypopneu en apneu). Pas als de patiënt door zuurstoftekort en CO2-stijging in het bloed onbewust halfwakker schrikt komt de ademhaling weer op gang. Hierbij treedt er een overgang op van een dieper slaapstadium naar een minder diep slaapstadium (ontwaakreactie of arousal). Veelvuldige hypopneus en apneus gedurende de nacht leiden tot slaapfragmentatie en afname van de slaapkwaliteit. Het gevolg is dat de patiënt niet goed uitrust en overdag overmatig slaperig is. Hierdoor leidt OSAS tot beperkingen op het gebied van geheugen, concentratievermogen, het vasthouden van aandacht en alertheid. OSAS-patiënten hebben respectievelijk een 7 en 2 maal grotere kans op het krijgen van een verkeers- en bedrijfsongeval. Bovendien leiden obstructieve slaapapneus tot een overbelasting van het cardiopulmonale stelsel met als risico’s hoge bloeddruk, toegenomen hartslagvariabiliteit, hartfalen en cerebrovasculaire accidenten. OSAS wordt in toenemende mate gezien als onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten en wordt in verband gebracht met vroegtijdig overlijden. Voorts is OSAS geassocieerd met diverse endocriene aandoeningen, zoals hyperthyreoïdie, acromegalie en diabetes mellitus.
Geschat wordt dat in de Amerikaanse populatie resp. 4% en 2% van de volwassen mannen en vrouwen aan OSAS lijden. Minstens 0,45% van de Nederlandse mannen van 35 jaar en ouder heeft OSAS. Een voorzichtige schatting is dat de prevalentie van OSAS in Nederland momenteel ca. 40.000 mannen en ca. 10.000 vrouwen bedraagt. Er zijn aanwijzingen dat de prevalentie van OSAS met het ouder worden toeneemt en na de leeftijd van 50-60 jaar weer wat afneemt. OSAS komt bij 1-2% van kinderen voor.
Oorzaken van OSAS
Overgewicht behoort waarschijnlijk tot een van de belangrijkste predisponerende factoren. Diverse andere predisponerende factoren kunnen echter eveneens een rol bij het ontstaan van OSAS spelen. Kno-afwijkingen zoals neusseptumdeviaties, neuspoliepen en hypertrofie van tonsillen en adenoïd kunnen de doorgankelijkheid van de luchtweg beperken. Variaties in de vorm van het gezicht, zoals hypoplasie van het middengezicht, mandibulaire retrognathie, een lang palatum molle, laag geplaatst hyoïd en macroglossie kunnen eveneens met een verminderde luchtpassage samenhangen. Alcohol en sederende medicatie remmen de activiteit van de spieren die de farynx openhouden met vernauwing van de luchtpassage als gevolg. Ook roken heeft een nadelige invloed op OSAS. Slapen op de rug vermindert de luchtpassage doordat de tong naar achteren zakt en de farynx afsluit. Erfelijke factoren spelen eveneens een rol bij het ontstaan van OSAS. OSAS komt vaker bij mannen dan bij vrouwen voor.